یادگیری زبان آلمانی برای مهاجرت؛ از کجا شروع کنم؟

برای مهاجرت به آلمان چه سطحی لازم است؟

سطحِ زبانی که از تو می‌خواهند به مسیرت بستگی دارد: پیوستن به خانواده، کار، تحصیل، کارآموزی (Ausbildung) یا اقامتِ دائم. سطح‌ها هم با همان مقیاسِ اروپایی سنجیده می‌شوند، یعنی از A1 تا C2. اگر با این حروف آشنا نیستی، اول نوشتهٔ سطح‌های زبان A1 تا C2 را بخوان.

به‌طورِ کلی، مسیرهای خانوادگی معمولاً با سطح‌های پایه شروع می‌شوند، مسیرهای کاری و کارآموزی اغلب سطحِ متوسط می‌خواهند، و تحصیل به زبانِ آلمانی یا کار در شغل‌هایی مثلِ پرستاری و پزشکی سطح‌های بالاتر. ولی این فقط تصویری کلی است.

قانون‌ها و شرط‌ها عوض می‌شوند و برای هر پرونده فرق دارند. سطحِ لازم و مدرکِ قابلِ قبول را حتماً از منبعِ رسمی و به‌روز بپرس: سفارت، سایت‌های رسمیِ دولتِ آلمان، دانشگاه یا کارفرمای خودت. به حرفِ این و آن یا پست‌های قدیمی تکیه نکن.

یک نکته را هم فراموش نکن: سطحی که در پرونده خواسته‌اند، حداقل است، نه سطحی که با آن راحت زندگی کنی. کسی که با A1 وارد آلمان می‌شود، تازه اولِ راه است. هر قدر پیش از رفتن جلوتر بروی، ماه‌های اول آسان‌تر می‌گذرد.

آلمانی برای فارسی‌زبان‌ها: چه سخت است و چه آسان؟

آسان: تلفظ تقریباً قاعده‌مند است

خبرِ خوب اینکه آلمانی، برخلافِ انگلیسی، تقریباً همان‌طور خوانده می‌شود که نوشته می‌شود. وقتی چند قاعده مثلِ ei که «آی» خوانده می‌شود (mein)، ie که «ای» است (Liebe) و sch که «ش» است (Schule) را یاد بگیری، بیشترِ کلمه‌ها را درست می‌خوانی. صداهایی مثلِ «خ» در Buch هم برای ما آشناست؛ همان «خِ» فارسی است.

چند صدا مثلِ ü و ö در فارسی نیست و کمی تمرین می‌خواهد، ولی معمولاً در چند هفته جا می‌افتد.

سخت: der، die، das

فارسی جنسِ دستوری ندارد، ولی در آلمانی هر اسم یکی از سه حرفِ تعریفِ der، die یا das را دارد و اغلب منطقِ روشنی پشتش نیست: der Tisch (میز)، die Tür (در)، das Fenster (پنجره). راهِ عملی این است که هیچ اسمی را بدونِ حرفِ تعریفش حفظ نکنی. یعنی ننویس Tisch، بنویس der Tisch.

سخت: حالت‌ها (Fälle)

در آلمانی حرفِ تعریف و صفت بسته به نقشِ کلمه در جمله عوض می‌شوند: der Mann در نقشِ فاعل، ولی Ich sehe den Mann (مرد را می‌بینم). چهار حالت داریم و این، بخشِ بزرگِ گرامرِ آلمانی است. عجله نکن؛ اول دو حالتِ پرکاربرد را خوب یاد بگیر و بقیه را به‌مرور اضافه کن.

عجیب ولی قابلِ یادگیری: جای فعل

در جملهٔ سادهٔ آلمانی فعل در جای دوم می‌نشیند: Heute gehe ich zum Arzt (امروز به دکتر می‌روم). ولی در جمله‌های وابسته، فعل به آخرِ جمله می‌رود: ..., weil ich krank bin (چون مریضم). جالب اینکه فعل در آخرِ جمله برای ما فارسی‌زبان‌ها اصلاً غریب نیست؛ ما همیشه همین کار را می‌کنیم.

کلمه‌هایی که روزِ اول در آلمان لازم داری

زندگی در آلمان با کاغذبازی شروع می‌شود. خیلی پیش از اینکه به گفت‌وگوهای عمیق برسی، باید بتوانی فرم پر کنی و نامهٔ اداری بخوانی. این کلمه‌ها را از همین حالا یاد بگیر:

• die Anmeldung: ثبتِ نشانیِ محلِ سکونت، یکی از اولین کارهایی که بعد از رسیدن باید انجام بدهی.
• der Termin: وقتِ ملاقات. تقریباً برای هر اداره‌ای اول باید Termin بگیری.
• der Aufenthaltstitel: مجوزِ اقامت.
• die Ausländerbehörde: ادارهٔ اتباعِ خارجی.
• die Krankenkasse: صندوقِ بیمهٔ درمانی.
• der Mietvertrag: قراردادِ اجاره.
• das Konto eröffnen: حسابِ بانکی باز کردن.
• das Formular ausfüllen: فرم پر کردن.
• die Unterschrift: امضا.

چند جملهٔ آماده هم خیلی به دردت می‌خورد: Ich möchte einen Termin vereinbaren (می‌خواهم وقت بگیرم)، Können Sie das bitte langsamer sagen? (می‌شود لطفاً آهسته‌تر بگویید؟) و Welche Unterlagen brauche ich? (چه مدارکی لازم دارم؟).

در موکو یک بستهٔ کلمه به اسمِ «کارهای اداریِ آلمان» هست که در دوازده بخش همین موقعیت‌ها را پوشش می‌دهد: ثبتِ نشانی، فرم‌ها، وقت گرفتن، اقامت و ویزا، دکتر، بانک و چیزهای دیگر.

یک نقشهٔ واقع‌بینانه از A1 تا B1

رسیدن از صفر به B1 برای بیشترِ آدم‌ها چند ماه تا بیش از یک سال طول می‌کشد. این زمان خیلی به این بستگی دارد که روزی چقدر وقت بگذاری و چقدر منظم باشی، پس عددی که دیگران می‌گویند را خیلی جدی نگیر. چیزی که مهم است ترتیبِ درست است:

1. A1: سلام و احوال‌پرسی، معرفیِ خودت، عددها، ساعت، خرید و جمله‌های ساده با جای درستِ فعل. همین‌جا عادت کن هر اسم را با der، die یا das یاد بگیری.
2. A2: گذشته‌گفتن، حرف زدن دربارهٔ کار و خانواده، خواندنِ متن‌ها و آگهی‌های کوتاه، و موقعیت‌های روزمره مثلِ دکتر و اداره.
3. B1: نظر دادن و دلیل آوردن، جمله‌های وابسته با weil و dass، نوشتنِ نامهٔ ساده و دنبال کردنِ گفت‌وگوی معمولی بدونِ اینکه کسی برایت آهسته حرف بزند.

اگر قبلاً کمی آلمانی خوانده‌ای، لازم نیست از اول شروع کنی. با تعیینِ سطحِ رایگان می‌فهمی از کجا ادامه بدهی.

دوره و آمادگیِ آزمون را با هم ترکیب کن

اغلبِ مسیرهای مهاجرتی مدرکِ رسمیِ زبان می‌خواهند، مثلاً از Goethe یا telc. آمادگی برای این آزمون‌ها کارِ خودش را دارد: آشنا شدن با قالبِ سؤال‌ها، مدیریتِ زمان و تمرین با نمونه‌آزمون‌ها. ولی آزمون فقط چیزی را می‌سنجد که از قبل بلدی.

پس بهتر است دو چیز را از هم جدا کنی. اول، زبان را با یک دورهٔ منظم یاد بگیر تا واقعاً بتوانی حرف بزنی، بشنوی و بخوانی. بعد، چند هفته مانده به آزمون، سراغِ کتاب‌ها و نمونه‌آزمون‌های همان آزمونِ مشخص برو. موکو برای بخشِ اول ساخته شده و آمادگیِ آزمونِ Goethe یا telc نیست.

دورهٔ آلمانیِ موکو شصت فصل از A1 تا C1 دارد و همهٔ توضیح‌هایش فارسی است. هر فصل چند درسِ کوتاه دارد و چند صحنهٔ زنده، مثلِ مطبِ دکتر یا فرودگاه، که متنی جلویت نیست و باید خودت حرف بزنی. اگر حرف زدن برایت سخت‌ترین بخش است، تمرینِ مکالمه با هوش مصنوعی جای امنی است تا پیش از اولین Termin در آلمان، چند بار آن گفت‌وگو را تمرین کرده باشی.

از همین امروز شروع کن، حتی روزی بیست دقیقه. کسی که شش ماه پیش از رفتن، هر روز کمی آلمانی خوانده، معمولاً خیلی جلوتر از کسی است که همه‌چیز را گذاشته برای ماهِ آخر.